Dziób kosa jest narzędziem uniwersalnym, dobrze służącym zarówno do wyciągania z ziemi dżdżownic i zbierania drobnych owoców, jak i do chwytania owadów. U ptaków o mniej zróżnicowanej diecie kształt dzioba może być przystosowany do zdobywania konkretnego rodzaju pożywienia. Stożkowaty dziób zięby nadaje się świetnie do łuskania nasion. Ptak umieszcza nasienie językiem w zagłębieniu na brzegu górnej części dzioba, a następnie mocno naciska dolną częścią, której ostre krawędzie przecinają łupinę. Papugi mogą rozłupywać orzechy po-tężnymi, masywnymi dziobami i zręcznie wydobywać ich jadalne części ostrym, zakrzywionym końcem górnej części dzioba. Tukany używają swych wielkich dziobów do zrywania owoców i siekania ich na dające się połknąć kawałki (jaskrawo ubarwionym dziobom przypisuje się także funkcję odstraszania drapieżników). Lelki, jerzyki i inne gatunki chwytające owady w locie mają bardzo krótkie dzioby, za to otwierające się niezwykle szeroko. Kowaliki wtykają wąskie, długie dzioby w szczeliny i pęknięcia kory. Dzięcioły, szukając żerujących w drewnie larw owadów, rozkuwają dziobami pnie i gałęzie. Ostrygojad potrafi za pomocą bocznie spłaszczonego dzioba otwierać muszle małżów. Staw górnej szczęki słonki, pozwalający unosić górną połowę dzioba, jest przesunięty daleko w przód, co pozwala ptakowi otwierać sam koniec dzioba i umożliwia chwytanie dżdżownic nawet wtedy, gdy cały dziób zagłębiony jest w grząskiej ziemi.